Türkmenistan ve Türkiye, iki ulusun tarihsel yakınlığı ve uzun yıllara dayanan devletlerarası işbirliği deneyiminden güç alarak, siyasi, ticari ve ekonomik ile kültürel ve insani bağlarını istikrarlı bir şekilde geliştiriyorlar. Bu süreçte üst düzey temaslar, Türk iş dünyasıyla işbirliği ve uluslararası gündemdeki acil konularda tutumların uyumlu hale getirilmesi önemli bir rol oynamaktadır.

İkili ilişkilerdeki bu ivmenin bir başka teyidi, Türkmen halkının Milli Lideri ve Türkmenistan Halk Maslahatı Başkanı Gurbanguli Berdimuhamedov’un 10–11 Kasım 2026 tarihlerinde Türkiye Cumhuriyeti’ne yaptığı çalışma ziyareti ile gerçekleşti.

Ziyaretin en önemli etkinliklerinden biri, Gurbanguli Berdimuhamedov ile Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasındaki görüşmeydi. Görüşmelerde, iki ulus arasındaki tarihi, dilsel ve kültürel bağlara dayalı olarak devletlerarası işbirliğini daha da güçlendirme konusundaki karşılıklı ilgi yeniden teyit edildi.

Görüşme sırasında siyasi ve diplomatik temaslara, ticari ve ekonomik bağlara, kültürel ve insani işbirliğine özel önem verildi. “Tek Millet – İki Devlet” ilkesinin, ikili ve çok taraflı formatlar da dahil olmak üzere Türkmen-Türk ortaklığının temelini oluşturmaya devam ettiği belirtildi.

Karşılıklı ziyaretlerin ve üst düzey görüşmelerin rolü ayrı olarak vurgulandı. Bu bağlamda, mevcut toplantı, Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov’un Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi’ne katılmak üzere Ankara’ya yaptığı ziyaret de dahil olmak üzere, iki ülke liderleri arasında son dönemde gerçekleşen temasların bir devamı niteliğindeydi.

Müzakerelerde uluslararası gündem önemli bir yer tuttu. Gurbanguli Berdimuhamedov, Türkmenistan’ın tarafsız dış politikasına verdiği destek ve BM ile diğer uluslararası kuruluşlar çerçevesinde ortaya konan girişimler nedeniyle Türk tarafına teşekkür etti. Taraflar ayrıca, uluslararası barış, güvenlik ve sürdürülebilir kalkınmanın güçlendirilmesine ilişkin konularda ortak yaklaşımlarını da vurguladılar.

Diyaloğun ekonomik boyutu, ikili ilişkilerde özel bir yer tutmaktadır. Türkiye, Türkmenistan’ın önde gelen ticaret ve ekonomi ortaklarından biridir. Bağımsızlık döneminden bu yana ülkede tekstil endüstrisi, enerji sektörü, gaz-kimya kompleksi, inşaat ve diğer sektörlerde Türk şirketlerinin katılımıyla projeler hayata geçirilmiştir. Bu tür işbirliğinin devamı, yatırım ve üretim bağlarının genişletilmesinin temelini oluşturmaktadır.

Türkmenistan’da Türk iş dünyası ve sanayi gelişimi

Ekonomik ortaklığın pratik boyutu, Gurbanguli Berdimuhamedov’un iki büyük Türk şirketi olan “Çalık Holding” ve “Rönesans Holding”in yöneticileriyle yaptığı görüşmeler sırasında daha da geliştirildi.

“Çalık Holding” Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Çalık ile yapılan görüşmede, enerji sektörü, tekstil endüstrisi ve inşaat alanlarında işbirliği fırsatları ele alındı. “Türkmenistan’ın 2030–2045 Dönemi için Ulusal Sanayi Kalkınma Stratejisi”ne özel önem verildi.

Gurbanguli Berdimuhamedov, üretim kapasitesinin geliştirilmesi, işletmelerin modernizasyonu ve altyapı projelerinin hayata geçirilmesi dahil olmak üzere stratejinin hedeflerine ulaşılmasında Türk şirketlerinin sahip olduğu potansiyele dikkat çekti.

Ahmet Çalık, “Çalık Holding”in Türkmenistan’daki faaliyetlerini sürdürme konusundaki ilgisini ve taahhütlerini yerine getirirken süre ve kalite gerekliliklerini karşılama konusundaki hazırlığını teyit etti.

“Rönesans Holding” Yönetim Kurulu Başkanı Erman Ilıcak ile yapılan görüşme de aynı derecede önemliydi. Görüşmede, kentsel gelişim, petrol ve doğalgaz sektörü ile kimya endüstrisinde daha fazla işbirliği yapma olasılıkları üzerinde duruldu.

Şirketin Türkmenistan’daki uzun soluklu varlığı, büyük ölçekli ekonomik ve altyapı projelerinin hayata geçirilmesinde Türk iş dünyasının oynadığı rolü yansıtmaktadır. Ulusal ekonominin çeşitlendirilmesi, sanayinin geliştirilmesi ve altyapının modernizasyonu yönündeki çabalar bağlamında, uluslararası müteahhitlerin birikmiş deneyimleri, uzun vadeli programların uygulanması açısından pratik öneme sahip olabilir.

Erman Ilıcak, “Rönesans Holding”in Türkmenistan ile işbirliğini genişletmeye yönelik ilgisini ve bu amaçla mevcut deneyim ve kaynaklarını kullanmaya hazır olduğunu teyit etti.

Genel olarak, iki holdingin başkanlarıyla yapılan görüşmeler, Türkmen-Türk ilişkilerinin ekonomik gündeminin geleneksel ticari işbirliğinin ötesine uzandığını ortaya koydu. Umut vaat eden alanlardan biri, Türkmenistan’ın uzun vadeli sanayi geliştirme programlarının uygulanmasında Türk iş dünyasının yer almasıdır. Aynı zamanda, taahhütlerin zamanında yerine getirilmesi, işin kalitesi ve projelerin ulusal ekonomik önceliklerle uyumlu olması, işbirliğinin devamı için temel koşullar olmaya devam etmektedir.

COP31: iklim diplomasisi ve Türkmenistan’ın bölgesel girişimleri

Ziyaretin bir diğer önemli yönü, Gurbanguli Berdimuhamedov’un Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı Liderler Zirvesi’ne katılımıydı.

Bu forum, yaklaşık 200 ülkeden devlet ve hükümet başkanlarını, bakanları, uluslararası kuruluşların temsilcilerini, uzmanlar topluluğunu, iş dünyasını ve sivil toplumu bir araya getirdi. Tartışmalar, sera gazı emisyonlarının azaltılması, temiz enerji kaynaklarına geçiş, gıda güvenliği, sürdürülebilir kentsel gelişme ve döngüsel ekonomi ilkelerinin uygulanması gibi konulara odaklandı.

Gurbanguli Berdimuhamedov’un Liderler Zirvesi genel oturumunda yaptığı konuşma, yalnızca iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik ulusal önlemlere değil, aynı zamanda uluslararası işbirliği mekanizmalarının geliştirilmesine de odaklandı.

Türkmen tarafı, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve Paris Anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerine bağlılığını yeniden teyit etti. Vurgulanan alanlar arasında sera gazı emisyonlarının azaltılması, enerji verimliliğinin artırılması, çevre dostu teknolojilerin devreye alınması ve Küresel Metan Taahhüdü’nün yerine getirilmesi yer aldı.

Doğal gaz kayıplarının azaltılmasına, ulusal enerji tedarik sisteminin modernize edilmesine ve metan emisyonlarının izlenmesinin iyileştirilmesine özel önem verildi. Önemli hidrokarbon rezervlerine sahip olan Türkmenistan için bu konular sadece çevresel değil, aynı zamanda ekonomik açıdan da önemlidir. Doğal gaz kullanımının verimliliğinin artırılması ve kayıpların azaltılması, enerji altyapısının modernizasyonu ile doğrudan bağlantılıdır.

Konuşmanın ayrı bir bölümü Orta Asya’daki bölgesel işbirliğine ayrıldı. Özellikle, Türkmenistan’ın Orta Asya’da bir Bölgesel İklim Değişikliği Teknolojileri Merkezi kurulmasına yönelik girişimi vurgulandı. Merkezin, BM ve diğer uluslararası kuruluşlarla işbirliği içinde 2027 yılının başlarında faaliyete geçmesi bekleniyor.

Çölleşme, bölge için bir başka acil sorun olarak belirlendi. Bu bağlamda Türkmenistan, Orta Asya ülkeleri için bir Çölleşmeyle Mücadele Bölgesel Merkezi kurulmasına yönelik bir girişim ortaya koydu. Böyle bir projenin hayata geçirilmesi, bölge ülkelerinin çabalarının koordine edilmesini ve BM’nin uzman kuruluşlarıyla işbirliği yapılmasını gerektiriyor.

Konuşmanın önemli bir bölümü, iklim direnci alanında uluslararası işbirliğini genişletmeyi amaçlayan girişimlere ayrıldı.

2024–2034 yılları için Avaza Eylem Programı bu bağlamda kilit bir rol oynamaktadır; program, Ağustos 2025’te Üçüncü BM Kara ile Çevrili Gelişmekte Olan Ülkeler Konferansı sırasında resmen başlatılmıştır. Kara ile Çevrili Gelişmekte Olan Ülkeler Grubu’na başkanlık eden Türkmenistan, programın iklim bileşeninin etkin bir şekilde uygulanması gerektiğini vurgulamıştır.

COP31 kapsamında ayrıca “Avaza’dan Antalya’ya: İklim Eyleminin İlerletilmesi ve Kara ile Çevrili Gelişmekte Olan Ülkeler Tarafından Avaza Eylem Programı’nın Uygulanması” başlıklı bir tematik oturum da düzenlendi.

Liderler Zirvesi’nde Gurbanguli Berdimuhamedov, Türkmenistan adına bir dizi yeni öneri sundu.

Özellikle, BM’nin 2028–2037 yıllarını “İklim Direnci ve Uyum On Yılı” olarak ilan etme olasılığının değerlendirilmesi önerildi. Bu girişim, uluslararası çabaları ve kaynakları, devletlerin iklim değişikliğinin etkilerine karşı direncini artırmaya odaklamayı amaçlamaktadır.

Bir diğer öneri ise, iklim gündeminde işbirliği için açık bir uluslararası platform olan Aşkabat İklim Diyaloğu’nun kurulmasıydı. Bu format kapsamında ilk uluslararası toplantının 2027 yılında Aşkabat’ta düzenlenmesi önerildi.

Buna ek olarak, Türkmenistan, uluslararası kuruluşlarla işbirliği içinde “İklim Değişikliği ve Olumsuz Etkileri Dijital Atlası”nın geliştirilmesine yönelik bir girişim ortaya koydu. Böyle bir aracın, bilgilerin sistematik hale getirilmesini, iklim süreçlerinin izlenmesini ve en etkili uyum önlemlerinin belirlenmesini sağlayacağı öngörülüyor.

Diğer öneriler arasında iklim teknolojilerinin sağlanmasına yönelik küresel bir ortaklığın kurulması, gelişmekte olan ülkelerin çevresel yeniliklere ve iklim finansmanına erişiminin genişletilmesi ve BM himayesinde bir Uluslararası Çevre Kodunun geliştirilmesi yer almaktadır.

Bir bütün olarak değerlendirildiğinde, bu girişimler Türkmenistan’ın iklim meselelerini yalnızca ulusal taahhütler açısından değil, aynı zamanda bölgesel ve küresel işbirliği mekanizmalarının kurulması bağlamında da ele aldığını göstermektedir.

Pratik sonuçlar ve gelecekteki beklentiler

Türkmenistan’ın COP31’e katılımına önemli bir katkı, uluslararası kuruluşlarla bir dizi belgenin imzalanması oldu. Bunlar arasında özellikle UNICEF ile imzalanan “Çocuklar, Gençlik ve İklim Eylemi Bildirgesi”, Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Örgütü ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ile imzalanan belgeler, FAO ile imzalanan “2026–2030 Dönemi için Türkmenistan’ın Ülke Çerçeve Programı” ve su kaynakları yönetimi alanında bir işbirliği mutabakatı yer almaktadır.

Konferansta sergilenen Türkmenistan ulusal pavyonu, uluslararası katılımcılara ülkenin çevre koruma, kaynakların korunması, metan emisyonlarının azaltılması ve “yeşil” ekonominin geliştirilmesi alanlarındaki girişimlerini tanıtmak için bir platform görevi de gördü.

Böylelikle, Gurbanguli Berdimuhamedov’un Türkiye’ye yaptığı çalışma ziyareti, Türkmenistan’ın dış politika ve ekonomik faaliyetlerinin çeşitli yönlerini bir araya getirdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yapılan görüşmeler, siyasi diyaloğun devam edeceğini teyit etti; “Çalık Holding” ve “Rönesans Holding” yöneticileriyle yapılan toplantılar, Türk iş dünyasının ülkenin sanayi gelişimine katılımına ilişkin beklentileri ortaya koydu; COP31’e katılım ise iklim diplomasisi alanında yeni girişimleri sunma fırsatı sağladı.