Gelecek yıl, Türkmenistan ve Kore Cumhuriyeti diplomatik ilişkilerin kurulmasının 35. yıldönümünü kutlayacak. Bu süre zarfında ikili ilişkiler genişlemiş ve günümüzde siyasi, ticari ve ekonomik, enerji, ulaştırma, eğitim, bilimsel ve insani alanları kapsayan stratejik bir ortaklık temelinde gelişmektedir.

14-16 Eylül 2026 tarihleri arasında gerçekleşen Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov’un Güney Kore Cumhuriyeti’ne yaptığı devlet ziyareti, ikili ilişkilere yeni bir ivme kazandırdı. Ziyaretin en önemli olayı, Devlet Başkanı’nın 16 Eylül’de Seul’de düzenlenen ilk “Güney Kore Cumhuriyeti–Orta Asya” Zirvesi’ne katılmasıydı. Beş Orta Asya ülkesinin Devlet Başkanları ile Kore Cumhuriyeti’nin bir araya geldiği toplantı, bu formatta düzenlenen ilk en üst düzey zirve oldu.

“Kore Cumhuriyeti–Orta Asya” formatının geçmişi en az 20 yıl öncesine uzanmaktadır. İşbirliği, 2007 yılında Kore tarafının inisiyatifiyle çok taraflı bir istişare platformu olarak başlatılmıştır.

Devlet Başkanları’nın katıldığı ilk zirve, bu diyaloğu yeni bir siyasi düzeye taşıdı. Türkmenistan, Kazakistan, Kırgızistan Cumhuriyeti, Tacikistan Cumhuriyeti, Özbekistan Cumhuriyeti ve Güney Kore cumhurbaşkanları Seul’de bir araya geldi.

Zirve gündeminde ulaşım ve lojistik bağlantıları, enerji, endüstriyel işbirliği, ileri teknoloji, dijitalleşme, çevre ve iklim gündemiyle ilgili konular yer aldı. Güney Kore teknolojileri kullanılarak hammaddelerin işlenmesine, yatakların ortak geliştirilmesine, sanayi işletmelerinin kurulmasına ve Orta Asya ülkelerine küresel pazarlara erişim imkânı sağlayan ulaşım koridorlarının geliştirilmesine özel önem verildi. Yapay zeka, kamu hizmetlerinin dijitalleşmesi, “yeşil” teknolojiler ve iklim değişikliğine uyum alanlarındaki projeler de görüşüldü.

Toplantının ardından, ilk “Kore Cumhuriyeti–Orta Asya” Zirvesi Seul Deklarasyonu kabul edildi. Ayrıca taraflar, ileriye dönük işbirliği için belirli alanları belirleyen bir dizi belgeyi de kabul ettiler.

Türkmenistan’ın Girişimleri

Zirvede yaptığı konuşmada Türkmenistan Cumhurbaşkanı, zirvenin Kore Cumhuriyeti ile Orta Asya devletleri arasında yeni bir işbirliği aşamasının temellerini attığını belirtti. Türkmenistan, barış ve güveni sürdürülebilir kalkınmanın temel koşulları olarak görmekte ve dış politikasını, BM Genel Kurulu tarafından üç kez tanınan daimi tarafsızlık statüsüne dayandırmaktadır.

Türkmenistan tarafından önerilen alanlardan biri kentsel gelişim ve altyapıydı. Devlet Başkanı, özellikle çabaların birleştirilmesini, deneyim ve bilgi alışverişini, bilimsel ve teknik başarıların ortaklaşa uygulanmasını ve entegre kentsel planlama modellerinin oluşturulmasını öngören “Akıllı Şehirler Diplomasisi” girişimini sundu.

Eğitim, bilim ve gençlik işbirliğine ilişkin ayrı bir dizi öneri de sunuldu. Türkmenistan, çift diploma programları da dahil olmak üzere Orta Asya ülkelerindeki eğitim kurumları ile Kore Cumhuriyeti arasında yeni etkileşim biçimleri geliştirilmesini önerdi. Gençlerin dijital okuryazarlığının artırılması ve ortak akademik yarışmalar, münazaralar ve konferanslar düzenlenmesi gerekliliği de vurgulandı.

Bilim alanında, genç bilim insanları tarafından yürütülen ortak araştırma ve proje temelli çalışma faaliyetlerinin hızlandırılması ile gençlerin yenilikçi fikirlerinin geliştirilmesini ve hayata geçirilmesini destekleyecek bir enstitü kurulması önerildi.

Kültürel işbirliği, Orta Asya Ülkeleri ile Kore Cumhuriyeti’nden Gençler Arasındaki Kültürlerarası Değişim Yol Haritası ve “Genç Yetenekler” programı aracılığıyla geliştirilecektir. Spor alanında Türkmenistan, uzman değişimini genişletmeyi, sağlıklı bir yaşam tarzını teşvik etmeyi ve Orta Asya ülkeleri ile Kore Cumhuriyeti’nin katılımıyla Uluslararası Gençlik Spor Oyunları düzenleme olasılığını araştırmayı önerdi.

Ekonomi ve Koreli iş dünyasının katılımı

Ekonomik işbirliği, Türkmenistan-Kore ilişkilerinin kilit alanlarından biridir. Son yıllarda, Koreli şirketler Türkmenistan’ın petrol ve doğalgazı, gaz kimyası, sanayi, ulaştırma ve altyapı sektörlerindeki büyük projelerde yer almıştır.

Türkmenistan Cumhurbaşkanı’nın Türkmenistan-Kore İş Forumu’nda sunduğu verilere göre, ülkede Koreli şirketlerin dahil olduğu ve toplam değeri 12 milyar ABD dolarını aşan 17 yatırım projesi kayıtlıdır.

Halen Türkmenistan’da “Daewoo Engineering & Construction Co., Ltd.”, “Koryo Shipbuilding Industry Technology Co., Ltd.”, “Korea Meditech Co., Ltd.” ve diğer şirketlerin dahil olduğu yeni projeler hayata geçiriliyor ve görüşülüyor.

Müzakereler ve iş toplantısı sırasında enerji sektörü, gaz kimyası, kimya endüstrisi, ulaşım, lojistik, gemi inşası, inşaat, tıp, dijital teknolojiler ve çevre projeleri alanlarında işbirliğinin genişletilmesine yönelik fırsatlar belirlendi.

Ulaşım ve lojistik ayrı bir öncelik olarak

Ulaşım ve lojistik alanındaki işbirliği, hem hükümetler arası hem de iş dünyası diyaloğunun temel unsurlarından biri haline gelmiştir.

Türkmenistan, Avrasya’nın transit ve lojistik bağlantısını güçlendirme bağlamında “Doğu-Batı” ve “Kuzey-Güney” altyapısını geliştiriyor. Zirve ve İş Zirvesi sırasında tartışmalar, çok modlu koridorların geliştirilmesi, lojistik rotalarının genişletilmesi ve bölgenin transit kapasitesinin artırılmasına odaklandı.

Trans-Hazar Ulaşım Koridoru’nun potansiyeline özel önem verildi. Pratik konular arasında gümrük işlemlerinin dijitalleştirilmesi, standartların uyumlaştırılması, fikri mülkiyetin korunması ve kargo gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması yer aldı.

Türkmenistan için Koreli işletmelerin bu projelere katılımı, sadece ulaşım altyapısının geliştirilmesiyle değil, aynı zamanda Orta Asya’nın Hazar bölgesi ve diğer uluslararası destinasyonlarla olan bağlantılarının genişletilmesiyle de bağlantılıdır.

Pratik işbirliği mekanizması olarak İş Zirvesi

İlk “Kore Cumhuriyeti–Orta Asya” İş Zirvesi, yatırım, ticaret ve ekonomik projelerin tartışılması için özel bir platform işlevi gördü. Serdar Berdimuhamedov konuşmasında, iş dünyasını hükümetlerarası anlaşmaların pratikte uygulanmasında kilit unsurlarından biri olarak tanımladı.

Tematik oturumlarda, nadir toprak elementleri, enerji ve tedarik zincirleri alanlarındaki işbirliğinin yanı sıra ticaret ve yatırım, sanayi, ulaştırma ve lojistikle ilgili konular ele alındı.

Özellikle, tartışmalar Kore’nin teknolojik ve çevresel standartlarının kullanılmasıyla maden yataklarının ortak geliştirilmesi, Kore finans kurumları aracılığıyla kredi programlarının genişletilmesi ve Orta Asya ülkelerinde yüksek teknolojili üretim tesislerinin kurulması konularına odaklandı.

Sanayi ve ulaştırma oturumunda ise çok modlu koridorlar, Trans-Hazar güzergâhı da dahil olmak üzere lojistik rotalarının genişletilmesi, gümrük işlemlerinin dijitalleştirilmesi ve yük akışını hızlandırmak için standartların uyumlaştırılması konuları ele alındı.

İkili anlaşmalar paketi

Devlet ziyaretinin önemli bir sonucu, Serdar Berdimuhamedov’un Kore Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Lee Jae-myung ile yaptığı müzakerelerin yanı sıra, Kore Cumhuriyeti Başbakanı Han Seong-sook ve Ulusal Meclis Başkanı Cho Jeong-sik ile yaptığı görüşmelerdi.

Görüşmeler sırasında taraflar, yatırım, ticaret, enerji, sanayi, kimya sektörü, demiryolu taşımacılığı, yapay zeka, bilim ve teknoloji, su yönetimi ve çevre alanlarını daha fazla işbirliği yapılacak alanlar olarak belirlediler.

Ayrı bir ikili belge paketi ise yatırım, gümrük, sanayi, su kaynakları, gençlik politikası, hukuk, güvenlik, ulaştırma, dijital teknolojiler ve iklim gündemini kapsıyordu.

Ayrıca, petrol arıtma, karayolu ve demiryolu taşımacılığı, telekomünikasyon, su yönetimi, gemi inşası, havacılık, eğitim, bilim, bilgi teknolojileri ve kültür alanlarında Türkmenistanlı ve Güney Koreli kuruluşlar arasında anlaşmalar ve mutabakat zaptları imzalandı.

Eğitim ve bilim alanlarında ise Türkmenistanlı yükseköğretim kurumları ile Kangwon Ulusal Üniversitesi, KOREATECH, Kyung Hee Üniversitesi, Incheon Ulusal Üniversitesi, Seul Ulusal Üniversitesi ve diğer kuruluşlar arasında anlaşmalar imzalandı.

Ayrıca ziyaret sırasında Türkmenistan Cumhurbaşkanı, Sungkyunkwan Üniversitesi tarafından “Siyaset Bilimi Onursal Doktoru” unvanına layık görüldü. Devlet Başkanı, üniversitede yaptığı konuşmada, yapay zeka, mühendislik, enerji, dijital teknolojiler ve endüstri yönetimi alanlarında ortak eğitim programlarının hayata geçirilmesinin yanı sıra öğrenci, öğretim görevlisi ve araştırmacı değişimlerinin genişletilmesi gerektiğini vurguladı.

Parlamenter ve insani boyutlar

Türkmenistan ile Kore Cumhuriyeti arasındaki parlamentolar arası ilişkiler 2015 yılından bu yana gelişmektedir. Türkmenistan Meclisi ile Kore Cumhuriyeti Ulusal Meclisi temsilcileri arasında ilk istişare toplantısı Eylül 2023’te gerçekleştirilmiş, bunu Ekim 2024’te ikinci bir toplantı izlemiştir.

Kore Cumhuriyeti Ulusal Meclisi Başkanı Cho Jeong-sik ile yapılan toplantıda taraflar, karşılıklı anlayış ve güveni güçlendirmede parlamento temaslarının önemine dikkat çekti.

Ayrıca, 16 Eylül’de Gwangju’daki Ulusal Asya Kültür Merkezi’nde Türkmenistan Kültür Günleri açılışı gerçekleştirildi. Etkinliğe her iki ülkenin kültür bakanlıklarından temsilciler, sanatçılar ve diğer konuklar katıldı.

Programda, usta sanatçıların konseri, ulusal dekoratif ve uygulamalı sanatlar sergisi, müze sergileri, ressam ve heykeltıraşların eserleri ile ulusal kostümler yer aldı.

Devlet ziyareti, Türkmenistan-Kore işbirliğinin devlet başkanları arasındaki müzakereler, hükümet ve parlamento ile temaslar, iş dünyası diyaloğu, eğitim ve bilimsel bağlar ile kültürel işbirliği gibi birçok boyutunu aynı anda kapsadı.

En önemli sonuçlardan biri, ikili gündemin yeni bir bölgesel çerçeveye entegre edilmesi oldu. İkili ilişkiler belirli yatırım, sanayi, ulaşım, eğitim ve insani yardım projelerini kapsarken, “Kore Cumhuriyeti–Orta Asya” zirvesi, bunları bölgesel hedeflerle ilişkilendirmek için ek bir platform oluşturdu.

Bir sonraki önemli dönüm noktası, Türkmenistan ve Kore Cumhuriyeti’nin diplomatik ilişkilerin kurulmasının 35. yıldönümünü kutlayacağı 2027 yılı olacak. Müzakereler sırasında Serdar Berdimuhamedov, bu tarihi her iki ülkede de çok çeşitli etkinliklerle kutlamayı önerdi ve ayrıca Cumhurbaşkanı Lee Jae-myung’u gelecek yıl Türkmenistan’ı ziyaret etmeye davet etti.

Böylelikle, Eylül ayındaki ziyaret, Türkmenistan-Kore işbirliği için hem ikili hem de bölgesel gündemleri şekillendirdi.