Türkmenistan’da futbol yalnızca popüler bir spor dalı olmakla kalmayıp, aynı zamanda devletin kurumsal yapılaşma süreçlerini, uluslararası entegrasyonunu ve insani alanın stratejik gelişimini yansıtan önemli bir sosyo-kültürel fenomendir. Ulusal futbolun tarihi, 20. ve 21. yüzyıllardaki tarihsel dönüşümlerle yakından bağlantılıdır; Sovyet spor mirasından bağımsız bir spor politikası modeline uzanan evrimi kapsar.

Günümüz Türkmenistan topraklarında futbol geleneklerinin oluşumu 1920’li yıllarda başlamıştır. 1927 yılında kurulan Aşkabat takımı, Meşhed’den gelen bir takımla uluslararası bir maç yaparak bölgenin sınır ötesi spor temaslarına erken dönemde dahil olduğunu göstermiştir. 1928’de Türkmenistan milli takımı, Moskova’daki Tüm Birlik Spartakiadı’na katılarak diğer Sovyet bölgelerinin takımlarıyla yapılan turnuvalarda kayda değer sonuçlar elde etmiştir. 1930’lu yıllarda futbol, Sovyet fiziksel kültür sistemi çerçevesinde aktif bir şekilde gelişmiştir.

Bu dönemde özellikle önemli bir rol oynayan Aşkabat kulübü “Kolhozçı”, daha sonra “Köpetdag” olarak anılmış ve Türkmenistan SSC’yi Sovyet şampiyonalarında temsil etmiştir. 1960–1980’li yıllarda takımın Sovyet İkinci Ligi’ndeki performansları, profesyonel kadroların, antrenör okulunun ve istikrarlı spor altyapısının gelişmesine katkı sağlamıştır. 1991 yılında Türkmenistan bağımsızlığını kazandığında, ülkede futbolun gelecekte kendi başına gelişimini sürdürebilmesi için sağlam ve köklü bir altyapı zaten mevcuttu.

Bağımsızlığın ilanından sonra, ulusal futbol yapısının oluşturulmasına başlanmıştır. 1992 yılında Türkmenistan Futbol Federasyonu (TFF) kurulmuş ve ulusal müsabakaların yönetimi, kulüp futbolunun geliştirilmesi ve milli takımların hazırlanması görevleri üstlenilmiştir. 1993’te federasyon alt bölgesel organizasyon CAFA’ya katılmış, 1994’te ise FIFA ve Asya Futbol Konfederasyonu (AFC)’nun tam üyesi olarak Türkmen futbolunu uluslararası topluluğa resmen entegre etmiştir.

TFF temelinde düzenli ligler sistematik hâle getirilmiş ve bu, ülkede kulüp futbolunun temeli olmuştur. 1992’de, ülkenin önde gelen kulüplerinin yer aldığı ilk sezon Ýokary Liga (Üst Lig) başlatılmış, düzenli maç pratiği ve sürdürülebilir rekabet ortamı sağlanmıştır. 1993’te Türkmenistan Kupası kurulmuş, oyuncuların yeteneklerini sergilemeleri ve genç yeteneklerin öne çıkmaları için ek fırsatlar yaratılmıştır. Zamanla bölgesel, genç ve alt yaş şampiyonaları eklenmiş, hazır bir antrenör ve hakem altyapısı oluşturulmuş ve ulusal futbolun kurumsal olgunluğu sağlanmıştır.

Uluslararası arenada Türkmenistan milli takımı, TFF’nin FIFA kaydından sonra mücadele etmeye başlamıştır. 2004 yılında takım, AFC Asya Kupası final aşamasına ilk kez katılmış ve bu, milli takımın tarihinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Uluslararası turnuvalara katılım, deneyim kazanımını ve ülkenin spor imajının güçlenmesini sağlamıştır. Takım, farklı dönemlerde FIFA sıralamalarında pozitif bir trend göstermiş ve büyüme potansiyelini doğrulamıştır. 2025 yılında U-17 takımı, CAFA Şampiyonası’nda Afganistan’ı yenerek genç futbol düzeyinin güçlendiğini göstermiştir.

Bağımsızlık sonrası kulüp futbolu, otuz yılı aşkın sürede konsolidasyon ve yapısal istikrar aşamalarından geçmiştir. 1990’larda önde gelen kulüpler “Köpetdag” ve “Nisa” iken, 2010’larda “Altyn Asyr” hakimiyet kurmuş, 2014–2021 yılları arasında üst üste sekiz kez ulusal şampiyon olmuştur. 2018’de “Altyn Asyr”, AFC Kupası finaline çıkarak Türkmen kulüp futbolunun uluslararası arenadaki önemli bir başarısını kaydetmiştir.

Son yıllarda, “Ahal” ve “Arkadag” kulüpleri kayda değer bir ilerleme göstermiştir. 2023’te kurulan “Arkadag” Futbol Kulübü, kısa sürede ulusal futbol gelişiminin simgesi hâline gelmiştir. Debut sezonunda Türkmenistan şampiyonu olan takım, 2025 yılında üçüncü kez üst üste şampiyon olmuş, sezonu yenilgisiz tamamlamıştır: 28 maç, 84 puan, 105 gol atılmış ve sadece 15 gol yenilmiştir. Bu sonuçlar, kulübün yüksek organizasyon seviyesini ve yönetimde stratejik yaklaşımını yansıtmaktadır.

Türkmen kulüpleri, uluslararası AFC turnuvalarına aktif olarak katılarak becerilerini geliştirme ve uluslararası tanınırlık kazanma fırsatları elde etmektedir. Örneğin, “Altyn Asyr”ın IFFHS sıralamalarındaki başarıları, Türkmen futbolunun küresel düzeydeki kazanımlarını göstermektedir.

Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov ve Türkmen halkının Milli Lideri, Gurbanguli Berdimuhamedov, sporun ve futbolun ulusal kalkınma açısından öncelikli önemini vurgulamaktadır. Devlet girişimleri, genç sporcu yetiştirme, antrenör ve hakem eğitimi, ulusal lig ve şampiyona organizasyonu ve Türkmen kulüplerinin Asya ve dünya yarışmalarına entegrasyonu gibi tüm futbol iyileştirme alanlarını kapsamaktadır.

Türkmenistan’daki modern spor altyapısı, yaklaşık 45.000 seyirci kapasiteli Aşkabat Olimpiyat Stadyumu, “Köpetdag” Stadyumu, çağdaş spor kompleksleri ve antrenman sahaları ile Arkadağ şehrindeki yeni modern arena, sporcuların sistemli bir şekilde hazırlanmasını ve uluslararası müsabakaların düzenlenmesini sağlamaktadır. Bu, Türkmenistan’ın spor turizmi ve uluslararası diyalog merkezi olarak statüsünü güçlendirmektedir.

Futbol gelişim programları arasında genç turnuvaları, antrenör ve hakemler için uluslararası seminerler ve FIFA ile AFC temsilcileriyle bilgi paylaşımı yer almaktadır. Genç oyuncu yetiştirme ve antrenör kalifikasyonlarının artırılması öncelikli olmaya devam etmektedir; “D” lisans sertifikasyon programları çocuk takımlarıyla çalışma imkânı sunmakta ve Türkmenistan genç milli takımları CAFA bölgesel turnuvalarında aktif rol almaktadır.

2025 yılında, PRO lisansına sahip yeni milli takım teknik direktörü Rövşen Meredov atanmış, bu da Federasyonun uluslararası alandaki takım performansını geliştirme kararlılığını yansıtmaktadır. FIFA uzmanları Türkmenistan’ı ziyaret etmiş, Futbol Federasyonu’nun etkinliğini ve futbolun daha fazla gelişme potansiyelini değerlendirmiş, gençler arasında sporun yaygınlaştırılması için “Okullarda Futbol” programının önemini vurgulamıştır.

Türkmen futbolunun modern tarihinde önemli bir olay, 11 Şubat 2026'da Aşkabat'ta oynanan AFC Şampiyonlar Ligi 2. Tur 16 maçında “Arkadag” ile Suudi Arabistan kulübü “Al-Nassr” arasında oynanan maçtı. Türkmenistan takımının 0:1'lik minimal yenilgisine rağmen, bu karşılaşma ulusal futbolun kurumsal olgunluğunu ve uluslararası düzeyde müsabakaları düzenlemeye hazır olduğunu gösterdi. Rövanş maçı 18 Şubat 2026’da Riyad, “Al-Awwal Park”ta planlanmıştır; ev sahibi takım, ilk karşılaşmanın sonucu nedeniyle avantajlı olacaktır. İkinci maç, yalnızca çeyrek finale yükselmek için değil, aynı zamanda Türkmen kulübünün uluslararası arenadaki rekabet gücünü değerlendirmek için de önemli olacaktır.

Türkmenistan’da futbol yalnızca bir spor müsabakası olmayıp, ulusal birliği güçlendiren, gençleri yetiştiren ve ülkenin uluslararası konumunu destekleyen önemli bir sosyal kurum haline gelmiştir.